Ang mga impormasyong nasa blog na ito ay inaasahan kong nakatutulong para sa lalo pang pag-unawa sa asignaturang Filipino gayundin matutuhan nating bigyang-pansin at yakapin ang ating Pambansang Wika.

Huwag sana tayong maging mangmang sa ating sariling wika.

Kung may ibig po kayong talakayin ko kaugnay ng asignaturang Filipino ay ipagbigay-alam lang po at pagsisikapan ko po itong sagutin sa abot ng aking makakaya at kaalaman.

Gayundin ang pagbabahagi ng iba pang kaalaman tungkol sa iba't ibang wikang umiiral sa Pilipinas ay malugod kong tinatanggap nang sa gayon maabot din natin, malaman din natin ang yaman at kariktan ng mga wikang ito.

Muli ang aking pasasalamat sa lahat ng bumibista sa blog na ito.

Gabay sa Ortograpiya (pagpapatuloy)

Mabuhay ang Wikang Filipino!

Ituloy natin ang paglalahad ng mga bagong Gabay sa Ortograpiyang Filipino.

Sinusunod din ang tuntunin sa mga salitang-ugat na may pangngalang kabilaan (unlapi at hulapi)

Halimbawa: pagsunod-sunurin                    pagdugtong-dugtungin

4.3 Kung ang unang pantig ng salitang hiram ay may kambal  katinig o klaster, inuulit ang unang katinig at patinig

Halimbawa: prito - magpi-prito                plano -  paplanuhin

Sa mga salitang hiram naman na karaniwa'y sa Ingles, ang inuulit ay ang tunog ng unang KP (katinig-patinig) ng orihinal na ispeling.

Halimbawa: brown out - magba-brown out      photocopy - magpo-photocopy

4.4 Kung ang salitang hiram ay may digrapo o kambal katinig na may iisang tunog, inuulit ang digrapo at ang unang patinig o tunog sa Filipino ng unang pantig.

Halimbawa: tsokolate - magtso-tsokolate        shopping - magsha-shopping

Mga Uri ng Tayutay

Ginagamit ang mga tayutay o figure of speech sa wikang Ingles upang  mapaganda at magawang mabisa, masining, at kawili-wili ang paglalarawan. May ilang mga tayutay na karaniwan nating naririnig sa ating magulang o kaya'y sa nakatatanda. Bagamat matalinghaga, patunay ito na napakayaman ng ating wika.

• Pagtutulad - Paghahambing na ginagamitan ng mga salitang tulad ng, gaya ng, parang

• Pagwawangis - Paghahambing na tiyakan o tuwiran.

• Personipikasyon - Pagbibigay-buhay sa mga bagay na tila isang tao

• Pagmamalabis - Nagpapahayag ng sukdulan ng isang pangyayari

• Pagtawag - Pakikipag-usap na tila kaharap.

Gamit ng May at Mayroon

Maliban sa ng at nang, marami pa rin ang nalilito sa kung kailan ba talaga dapat gamitin ang may at mayroon.

Hindi tulad ng NG at NANG na hindi halos makikita ang pagkakaiba at sinasabi ngang maaari nang pagpalitin, ang MAY at MAYROON ay may tanging gamit na kapag napagpalit ay makaaapekto sa paraan ng pakikipagtalastasan.

Gamit ng May

• Ginagamit ang may kapag sinusundan ng pangngalan, pang-uri, pandiwa, pang-abay, at panghalip sa anyong paari

          Halimbawa: May batang pumasok sa silid.
                             Ang blusa ay may magandang kulay.
                             Nang dumating ako ay may bumati sa aking kaibigan.
                             May mahusay magtalumpati sa klaseng iyan.
                             May kanya-kanyang silid ang magkakapatid.

• Ginagamit din ito kapag sinusundan ng mga at sa na ginagamit upang maglarawan.

          Halimbawa: May mga nagkalat ng papel sa ilalim ng mesa.
                             Kakaiba talaga si Kulas, may-sa palos ang taong iyon!

Gamit ng Mayroon

• Ginagamit ang mayroon kung sinusundan ito ng panghalip na nasa anyong palagyo. 

          Halimbawa: Mayroon akong bagong sapatos.

• Ginagamit ang mayroon bilang pansagot sa tanong.

          Halimbawa: May pasok ba ngayon? Mayroon.

Gabay sa Ortograpiya

Bilang mga Pilipino, nararapat na maging malay tayo hinggil sa ating wikang pambansa. Hindi tayo dapat na maging dayuhan sa atin mismong wika. Marapat lamang na higit kaninuman tayo ang nakababatid sa mga alituntunin sa wastong pagbigkas at pagbabaybay ng ating mga salita. Ito ay mangyayari lamang kung nababatid natin ang mga tuntuning mula sa Gabay sa Ortograpiya. Ang ortograpiya sa payak na salita ay ang pagbigkas at pagsulat natin sa ating mga salita.

Noong 2009 nagpalabas ang Komisyon sa Wikang Filipino ng aklat hinggil sa gabay sa ortograpiya. Sa pagpasok ng 2011 ay nagkaroon ng ilang mga paglilinaw sa mga tuntuning inilahad ng Komisyon. Narito ang ilan sa mga bagong tuntunin na dapat na malaman mo...

b.5 Sa pag-uulit ng salitang-ugat na nagtatapos sa patinig na O hindi ito pinapalitan ng letrang U.

      Halimbawa: ano-ano          sino-sino          solong-solo          tulong-tulong    halo-halo (magkakasama      
                                                                                                                               ang iba't ibang bagay)

May mga salitang nabubuo sa pag-uulit ng salitang-ugat na hindi ginagamitan ng gitling. Ang gitling ay nagpapahiwatig na hindi na taglay ng salitang-ugat ang kahulugan nito, sa halip, nagkakaroon na ng bagong kahulugan ang nabuong salita tulad ng:

                   haluhalo (pagkain)             salusalo (piging)

b.6 Sa mga salitang may O sa huling pantig inuulit man o inuunlapian, nananatili ang letrang O. Ginagamitan ng gitling sa pagitan ng mga salitang-ugat.

      Halimbawa: Bukod-bukod           magsunod-sunod        magkagulo-gulo

Maraming Salamat

Sa lahat po ng mga bumibisita at natutulungan ng mga impormasyong lumalabas sa blog na ito muli po ang aking pasasalamat sa inyo. Paumanhin sa mga antalang sagot sa ilang mga katanungan at madalang nang pagpo-post, naging abala lamang ako nitong mga nakaraang araw.

Muli maraming salamat sa inyong pagbisita.

Bahagi ng Aklat

Pabalat – ito ang takip ng aklat. Karaniwan itong may matingkad na larawan upang makatawag pansin sa mambabasa.

Pahina ng Pamagat – nakasaad dito ang pamagat ng aklat at pangalan ng may-akda nito.

Pahina ng Karapatang-ari – makikita sa bahaging ito kung sino ang nagpalimbag ng aklat at kung kailan ito ipinalimbag.

Paunang Salita – nakasaad dito ang dahilan kung bakit isinulat ng may-akda ang aklat kasama ang paliwanag sa paggamit nito.

Talaan ng Nilalaman – makikita rito ang pahina ng bawat paksang tinatalakay sa aklat.

Katawan ng Aklat – makikita rito ang mga paksa at araling nilalaman ng aklat.

Glosari – nakatala rito ang mga kahulugan ng mahihirap na mga salitang ginamit sa aklat.

Bibliograpi – nakatala rito ang pangalan ng manunulat at aklat na pinagkunan ng may-akda ng ilang mahahalagang impormasyon.

Indeks – nakasulat dito ang pangalan, mga paksa na nakaayos nang paalpabeto, at ang pahina kung saan ito matatagpuan sa aklat.

Iba't ibang Sanggunian

ATLAS

Ito ay aklat ng mga mapa na nagsasaad ng lawak, distansya, at lokasyon ng mga lugar. Ipinakikita rito ang mga anyong-tubig at anyong lupa na matatagpuan sa isang lugar.

DIKSYUNARYO

Ito ay aklat na nagsasaad ng pagbabaybay, pagbigkas, pagpapantig, at bahagi ng pananalita na kinabibilangan ng salita. Maaari rin itong magbigay ng iba’t ibang mga kahulugan ng isang saita. Nakahanay nang paalpabeto ang mga salita rito.

ALMANAC

Ang almanac ay aklat na naglalaman ng kalendaryo ng mga araw sa isang taon na kinasusulatan ng mga oras sa iba’t ibang mga pangyayari at katotohanan tulad ng anibersaryo, pagsikat at paglubog ng araw, pagbabago ng buwan, pagtaas at pagbaba ng tubig, at iba pa. 

ENCYCLOPEDIA

Ang encyclopedia ay aklat ng kalipunan ng mahahalagang impormasyon tulad ng ekonomiya, teknolohiya, kabuhayan, edukasyon, pulitika, at iba pa. Makikita rin dito ang mga artikulong nagsasaad ng katotohanan sa isang tao, bagay, pook, o pangyayari.

Kayarian ng Pangngalan

May apat na uri ng pangngalan ayon sa kayarian.

Payak ang pangngalan kung ito ay isang salitang-ugat lamang.

         

         

Maylapi ang pangngalan kung ito ay binubuo ng salitang-ugat at panlapi.

         

      

Inuulit ang pangngalan kung ang kabuuan o ang bahagi nito ay inuulit. Ang pag-uulit na di-ganap ay pag-uulit lamang ng bahagi ng pangngalan.

         

          Samantala ang pag-uulit na ganap ay pag-uulit nang buong pangngalan.

Tambalan ang pangngalan kung binubuo ng dalawang magkaibang salita na pinag-iisa. May mga pangngalang tambalan na nananatili ang kahulugan ng mga salitang pinagtatambal o tambalang di-ganap. Mayroon namang nawawala ang kahuluhan ng dalawang salitang pinagtatambal at nagkakaroon ng bagong kahulugan ang nabuong pangngalan o tambalang ganap.

          

Konkreto at Di Konkretong Pangngalan

Ang mga pangngalan ay maaaring ipangkat kung ito ay kongkreto o di kongkreto.

Kongkretong pangngalan - ay mga pangngalang nahahawakan,   nasasalat, naririnig o nakikita.

         

Di kongkretong pangngalan – ay mga pangngalang nararamdaman.

Kaantasan ng Pang-uri

Ang pang-uri ay mga salitang nagsasaad ng katangian o uri ng tao, hayop, bagay, lugar, at pangyayari. May iba’t ibang kaantasan ang pang-uri. Ang mga ito ay lantay, pahambing, at pasukdol.

Lantay – naglalarawan ang pang-uring lantay ng isang pangngalan o panghalip.

Pahambing - nagtutulad ang pahambing na pang-uri sa dalawa o higit pang pangngalan o panghalip. May dalawang uri ng pahambing na pang-uri.

          a. Pahambing na magkatulad. Ipinakikilala ito ng mga panlaping ka-, ga-, sing-, kasing-, magkasing-, magsing-. Ipinapakilala ang  magkapantay na katangian ng dalawang bagay na pinaghahambingan.

          b. Pahambing na di magkatulad. Ito ay kung hindi magkapantay ang  katangian ng pinaghahambingan. Ginagamitan ito ng mga salitang higit, lalo, mas, di gaano, at tulad.

      

Pasukdol – ang pasukdol na antas ng pang-uri ay katangiang  namumukod o nagngingibabaw sa lahat ng pinaghahambingan.

          

Wikang Espanyol sa Wikang Filipino

Malaki ang naging impluwensiya ng mga mananakop sa ating bansa. Hindi lamang sa kultura kundi maging sa ating wika. Maraming salita sa wikang Filipino ang nagmula sa wikang Espanyol. Bagamat mula sa kanila ang orihinal na salita, ginamit ito ng mga Pilipino ayon sa sariling kayarian ng ating wika.

Ang ilan sa mga ito ay ang mga sumusunod:

apellido – apelyido

cuenta – kwenta

siempre – siyempre / syempre

labios – labi

lunar – nunal

fiesta – pista

 
muňeca – manika

toalla – tuwalya

Tula

Ang tula ay kathang isinusulat ng isang makata. Ito ay buhat sa tunay na karanasan o imahinasyon ng isang makata.

Binubuo ang tula ng saknong at taludtod. Karaniwan itong may wawaluhin, lalabindalawahin, lalabing-animin, at lalabing-waluhing pantig. Matalinghaga at ginagamitan din ng tayutay. Ang tula ay mayroon ding tugma at sukat.

Ang tugma ay tumutukoy sa pagkakapareho ng huling tunog o titik ng salita sa bawat taludtod.

Dalawang Uri ng Tugma:

Ganap – kapag magkakapareho ang tunog at titik ng huling salita sa bawat taludtod.

Di ganap – kapag magkapareho lamang ng tunog ang huling salita sa bawat taludtod.

Matalinhagang Pahayag

Ang wikang Filipino ay puno ng mga matatalinghagang pahayag. Ang mga matatalinhagang pahayag ay may malalim o hindi tiyak na kahulugan. Sinasalamin ng paggamit nito ang kagandahan at pagkamalikhain ng wikang Filipino.

Narito ang ilan pang halimbawa ng matatalinghagang pahayag at ang kahulugan ng mga ito.

Matalinghagang Pahayag                    Kahulugan

1. balitang kutsero                               hindi totoo

2. bugtong na anak                             kaisa-isang anak

3. kabiyak ng dibdib                            asawa

4. ilista sa tubig                                   kalimutan na

5. lakad-pagong                                  mabagal

6. magsunog ng kilay                          mag-aral nang mabuti

7. mababa ang luha                            iyakin

8. tulog mantika                                  mahabang oras ng pagtulog

9. nagtataingang kawali                       nagbibingi-bingihan

10. pinagbiyak na bunga                     magkamukha

Sugnay

Ang sugnay ay lipon ng mga salitang binubuo ng simuno at panaguri. Ito ay may dalawang uri ang sugnay na makapag-iisa at sugnay na di makapag-iisa.

Uri ng Sugnay

Sugnay na Makapag-iisa – lipon ng mga salitang may buong diwa. Tinatawag din itong payak na pangungusap.

Sugnay na Di Makapag-iisa – lipon ng mga salitang hindi buo ang diwa. Karaniwan itong pinangungunahan ng pangatnig.

Pang-abay

Ang pang-abay ay mga salitang naglalarawan o tumuturing sa pandiwa, pang-uri, o isa pang pang-abay.

Uri ng Pang-abay

Pang-abay na Kataga o Ingklitik – Ito ay sumusunod sa unang salita ng kayariang kinabibilangan.

Pamamaraan – Ito ay nagsasaad ng kilos na sumasagot sa tanong na paano.

Panggaano – Ito ay sumasaklaw sa dami o sukat na isinasaad ng pandiwa at sumasagot sa tanong na: gaano?

Pang-agam – Ito ay kapag nagbabadya ng pag-aalinlangan.

Pamanahon – Ito ay nagsasaad ng panahon o oras at sumasagot sa tanong na: kailan?

Pananggi – Ito ay nagsasaad ng pagtanggi o pagsalungat.

Panang-ayon – Ito ay nagsasaad ng pagsang-ayon.

Panlunan – Ito ay nagsasaad ng lunan o kinalalagyan.

Daw at Raw

            Ang daw at raw ay mga pang-abay na ingklitik. Ang mga katagang ito ay nagmula sa salitang Dao ng wikang Mandarin ng mga Tsino. Ito ay nangangahulugang Paraan ng Diyos. Sa kasalukuyan ito ay nangangahulugang pagsasabing muli ng isang pahayag na sinabi o narinig buhat sa ibang tao.

            Sa wika ang daw ay ginagamit kapag ang sinusundang salita ay nagtatapos sa katinig. Ginagamit naman ang raw kapag ang sinusundang salita ay patinig.

         

Pang-ukol

Ang pang-ukol ay tumutukoy sa pinagmulan , patutunguhan, kinaroroonan o kinauukulan ng kilos, gawa, balak o layon. Iniuugnay ng pang-ukol ang mga pangngalan o panghalip sa ibang salita sa pangungusap.

Ang pang-ukol na sa ay ginagamit para sa mga pangngalang pambalana samantalang ang pang-ukol na kay at kina ay ginagamit para sa pangngalang pantangi.

sa                                                        ng                                hinggil sa / kay/ kina

para sa/ kay/ kina                          sa loob (ng)               dahil sa/ kay/ kina

alinsunod sa/ kay/ kina                sunod sa/ng             kasama ng (ni)

na wala/ nang wala/ nang may    ayon sa/ kay/ kina

laban sa/ kay/ kina                        labag sa/ kay/kina

tungkol sa/kay/ kina                     ukol sa/ kay/ kina

batay sa/ kay/ kina

Gamit ng Diksyunaryo

Ang diksyunaryo, diksiyunaryo, talahuluganan, o talatinigan ay isang aklat ng mga nakatalang mga salita ng isang partikular na wika. Ang ayos nito ay ayon sa pagkakasunud-sunod ng titik ng alpabeto. Nakatala rin dito ang mga kahulugan ng salita, maging ang mga etimolohiya o pinagmulan ng salita, mga pagbigkas (diksyon), at iba pang mga impormasyon.

Upang mapadali ang paghahanap sa isang salita, makatutulong ang mga pamatnubay na salita na matatagpuan sa itaas ng bawat pahina. Ang pamatnubay na salita na nasa gawing kaliwa ay ang unang salita na makikita sa pahina. Ang nasa kanan naman ay ang huling salitang makikita sa pahina.

Pangatnig

Pangatnig ang tawag sa mga kataga o salitang nag-uugnay ng dalawang salita, parirala o sugnay na pinagsusunud-sunod sa pangungusap. Ilan sa mga pangatnig ay ang at, o, maging, ngunit, subalit, bagaman, habang, samantala, samakatuwid, dahil, nang, sapagkat, kung, kaya, kahit, kapag at upang.